Сыбайлас жемқорлықтың проблемасы толғақты сұрақтардың бірі болып тек Қазақстанда емес, дүние жүзінің көпшілік елдерінде есептелінеді және әр-түрлі дәрежеде барлық мемлекеттерге тән.
Қазақстандықтардың түсінігі бойынша жемқорлық жағымсыз мағына екені айқын, көбінесе жиірек пара алушылық пен пара берушілікке теңейді, көпшілік халықпен құқықтық қылмыс болып есептелінеді.
Мемлекеттік қызмет көрсету сапасын арттыру – бұл сыбайлас жемқорлыққа қарсы маңызды тұрғыдағы іс-әрекет және Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдардың қызметіне азаматтардың сенімін арттыру, және де Қазақстан Республикасының 2015-2025 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегиясы мақсаттарының бірі.
Сыбайлас жемқорлық көрністерің алғашқы шартының бірі болып мемлекеттік қызметкердің азаматтармен тікелей қарым-қатыныстың болуы, демек мемлекеттік қызметті алу процедурасы ашық және қарапайым болса, соғұрлым сыбайлас жемқорлықтың деңгейі азаяды. Бұл жағдайда, қазіргі заман ақппараттық технологиясын кеңінен пайдалану, мемлекеттік қызметті көрсету процедурасын барынша автоматтандыру және оларды электронды түрде көрсету (мысалы, мемлекеттік корпорация және электронды үкімет арқылы) арқылы адам факторының ықпал етуін азайту қажет.
Барлығы мемлекеттік кірістер органдарымен мемлекеттік қызметтің 48 түрі, оның ішінде 28 – салық және 20 кеден саласында, сонымен бірге 26 қызмет Азаматтарға арналға Үкімет Мемлекеттік корпорациясы (Халыққа қызмет көрсету орталығы) арқылы көрсетіледі, оның ішінде көбіне талап етілетін келесі қызметтер:
1. Жеке практикамен айналысатын адам ретiнде тiркеу есебiне қою;
2. Этил спиртінің өндірісіне лицензия беру;
3. Алкоголь өнімін өндіруге лицензия беру;
4. Алкоголь өнімін өндіру аумағында оны сақтау және көтерме саудада өткізу жөніндегі қызметті қоспағанда, алкоголь өнімдерін сақтауға және көтерме саудада өткізуге лицензия беру;
5. Алкоголь өнімін өндіру аумағында оны сақтау және бөлшек саудада өткізу жөніндегі қызметті қоспағанда, алкоголь өнімдерін сақтауға және бөлшек саудада өткізуге лицензия беру;
6. Есебі мемлекеттік кірістер органында жүргізілетін берешектің жоқ (бар) екендігі туралы мәлiметтердi беру;
7. Салық есептілігін қабылдау;
8. Салық есептілігін кері қайтарып алу;
9. Салықтардың, бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің, өсімпұлдардың, айыппұлдардың төленген сомаларын есепке жатқызуды және қайтаруды жүргізу мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарты;
10. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің құрылымдық бөлімшелерінен және (немесе) олардың аумақтық бөлімшелерінен шығатын ресми құжаттарға апостиль қою.
Сонымен қатар, 44 қызметтің ішінде 32 қызмет немесе 67% электронды түрде, 16 қызмет немесе 33% қағаз түрінде көрсетілетіндігін атап айтқан жөн.
Аналитикалық анықтама
2018 жылында – 1 095 705 мемлекеттік қызметтер көрсетілген, оның ішінде:
• электронды түрде – 1 038 299 қызмет (95%)
• қағаз түрінде – 57 406 қызмет (5%)
Көбіне талап етілетін келесі қызметтер:
– Салық есептілігін қабылдау – 492 626 (мемлекеттік қызметтің жалпы санынан 45 %), оның ішінде:
– электронды түрде – 492 528 (99%)
– қағаз түрінде – 98 (1%)
– Салық берешегінің, міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары мен әлеуметтік аударымдар бойынша берешегінің жоқ (бар) екендігі туралы мәліметтер – 329 366 (мемлекеттік қызметтің жалпы санынан 30 %), оның ішінде:
– электронды түрде – 328 516 (99%)
– қағаз түрінде – 850 (1%)
2018 жылында мемлекеттік қызметтің көрсетілген сапасына шағым түскен жоқ.